گفته : و الرياضة تدفع الأمراض المادّيّة و تُنعش الحرارة الغريزية و تُصَلِّب المفاصل و تُحلّل الفضلات و تُوسِّع المسام يعنى رياضت دفع مىكند امراض مادى را و مىافروزد حرارت غريزى را و سخت مىكند مفاصل را و تحليل مىنمايد فضله‌ها را و فراخ مىسازد مسام را . بالجمله منافع رياضت كه مذكور مىشوند حصول آن مشروط بدان است كه ديگر تدابير نيز بتمامه موافق و با صواب باشند و گرنه ظاهر است كه چون از يك جهت اصلاح كرده شود و از جهت ثانى افساد منفعت آن ظاهر نمىتوان گشت ، كما لا يخفى . نكته [ بحث در كلمه يبلى ] يبلى كه در قول بقراط واقع شده اگرچه در نسخه‌هاى صحيح قانون به با و لام است به معنى در بلا اندازنده ، اما در بعض نسخه‌ها به نون و كاف نيز به نظر آمده به معنى جرح‌كننده و اذيت رساننده . و چون رياضت دو گونه بود مىگويد : و تنقسم الرياضة إلى ما يعم الجسد و إلى ما يخص بعض الأعضاء دون البعض منقسم مىشود رياضت به سوى چيزى كه عام است همه بدن را و به سوى چيزى كه خاص بود بعض‌اعضا را دون بعض . أما العامة اما رياضت عامه كه اثر او در تمام بدن يكسان باشد فهي المصارعة پس آن كشتى گرفتن است و العدو دويدن و الركض و اسپ دوانيدن و المشي بالرفق و پياده پا رفتن به آهستگى ، چه در اين چنين مشى اثر حركت در تمام بدن يكسان مىباشد ، بىآن كه در بعض اعضا اثر تحليل زياده كند ، به خلاف مشى سريع كه وى از خاصه است . و رياضت عامه را رياضت كلى نيز گويند . و أما الخاصة اما رياضت مخصوصه كه اثر او مختص به عضوى بود ، اما اگرچه نفس اثر عام بود ليكن شدت ظهور او خاص به بعض باشد . فمنها القراءة بصوتٍ عال پس بعضى از رياضت خاصه قراءت است به آواز بلند فإنها توجب تنقية الرأس من الفضول و اعتداده بقبول الغذاء پس بدرستى كه قراءة جهر واجب مىكند تنقيهء سر را از فضله‌ها و واجب مىكند آماده بودن او را جهت قبول كردن غذا اما قراءت خفى داخل رياضت معتدٌبه نيست من حيث القراءة . و منها رفع الحجر و بعضى از آن برداشتن سنگ گران است بر سبيل رياضت . و نزع القُسيّ الصلبة و كشيدن كمان سخت . و اللعب بالكرة و الصولجان و بازى كردن به گردهء چوگان فإنها تنقي اليدين و العنق و الصدر و الكتفين و الظهر پس بدرستى كه اين عملها پاك مىكند هر دو دست را و گردن را و سينه را و هر دو كتف را و پشت را . و منها المشي السريع و بعضى از آن مشى سريع است فإنه ينقِّي الأليتين و الفخذين و الساقين و القدمين پس بدرستى كه مشى سريع پاك مىكند هر دو سرين و هر دو ران و هر دو ساق و هر دو قدم را . و گذشت كه اگرچه اثر مشى مذكور به تمام بدن مىرسد لا محاله ، ليكن تأثير تام وى مخصوص به اعضاى مذكوره است ، لهذا وى در رياضت خاصه معدود شده و رياضت خاصه را رياضت جزئيه نيز نامند . فائده انواع رياضت بسيار است ، بعضى از آن عام است و بعضى از آن خاص و بعضى رياضت بدن است فقط و بعضى رياضت نفس فقط و بعضى هم رياضت بدن و هم رياضت